door Anneke Kuys namens de werkgroep Fok & Advies
Rasclub Main Coon
Inleiding
Sinds dit jaar (2006) is het mogelijk uw kat via een DNA-test te laten
testen op een specifieke genmutatie (MYBPC= cardiac myosin binding protein)
waarvan bekend is dat die HCM (Hypertrofische Cardiomyopathie) kan veroorzaken.
In de afgelopen tijd heeft een groot aantal fokkers gebruik gemaakt van deze test. Het voordeel van een
DNA-test is dat de uitslag definitief is, terwijl een echografisch onderzoek altijd een momentopname is.
Men hoeft niet te wachten tot de kat een bepaalde leeftijd gehaald heeft om een betrouwbaar beeld te krijgen,
maar kan zelfs kittens al testen voordat ze naar een nieuwe eigenaar gaan. Daarnaast is de DNA-test, vooral
voor Amerika waar de specialisten gezien de grootte van het land relatief dun gezaaid zijn en de prijzen veel hoger
liggen dan hier, een stuk goedkoper vergeleken met een echografisch onderzoek. Bovendien kan de DNA-test thuis of
via de eigen dierenarts afgenomen worden.
Op de (Engelstalige) homepage van dr. Susan Little staat een document
(http:/www.catvet.homestead.com/HCM_for_Breeders_rev_2006.pdf) waarin veelgestelde vragen door fokkers met
betrekking tot HCM worden beantwoord. Dit document heeft zij opgesteld in samenwerking met Mark Kittleson,
een van de onderzoekers die de huidige genmutatie bij Maine Coons heeft gevonden. Ingegaan wordt op vragen wat
HCM is, oorzaken, vererving, wijze van testen, etc.
Op Pawpeds
(http://www.pawpeds.com/pawacademy/health/mybpc3/) staat een eveneens Engelstalig verslag van een webseminar
dat door dr. Meurs is gegeven en waar vergelijkbare vragen en antwoorden gevonden kunnen worden.
Testuitslag
De testuitslag kan negatief of positief zijn, onderverdeeld in heterozygoot
of homozygoot.
Negatief
Als de test negatief is, heeft de kat dit specifieke gen niet. Dat betekent niet automatisch dat zijn ouders ook
negatief zijn, maar wel (mits gekruist met een negatieve partner) dat de nakomelingen het gen ook niet zullen hebben.
Het is echter nog steeds mogelijk dat deze kat een hartkwaal ontwikkelt die veroorzaakt wordt door een ander gen.
Positief
Als de test positief is, heeft de kat dit specifieke gen wel. Bij heterozygoot (+-) heeft hij één
exemplaar van het gemuteerde gen en één normaal gen. Dat betekent dat in ieder geval één
van zijn ouders dit gen ook heeft. Bij homozygoot (++) betekent dit automatisch dat beide ouders dit gen hebben.
Zowel de geteste kat als de positieve ouder(s) kan een hartkwaal ontwikkelen, veroorzaakt door dit gen.
Daarnaast blijft het mogelijk dat deze kat een hartkwaal krijgt die veroorzaakt wordt door een ander gen.
Bij homozygoot is de kans groter dat een hartkwaal zich ontwikkelt.
Ondertussen worden er steeds meer testuitslagen bekend die
o.a. de volgende resultaten opleveren.
- Er zijn katten met negatieve resultaten voor de echo èn de DNA-test
- Er zijn katten met een positieve echo maar negatieve DNA-test,
die nakomelingen hebben met HCM
- Er zijn katten met een negatieve echo maar positieve DNA-test,
die al een aanzienlijke leeftijd bereikt hebben.
- En natuurlijk zijn er ook katten die zowel een positieve echo
als een positieve DNA-test hebben
Het wetenschappelijk onderzoek naar aanleiding waarvan de huidige
DNA-test is ontwikkeld, is gebaseerd op een zeer beperkt aantal Maine Coon katten. Men nam aan dat bij
de katten die op jonge leeftijd getroffen worden door HCM, dit gen homozygoot aanwezig zou zijn.
Recent is bij deze DNA-test echter gebleken dat een kat bij wie pas op de leeftijd van 9,5 jaar HCM was
vastgesteld en die daarvoor al 5 maal via een echo beoordeeld was, toch dit gen in homozygote vorm had.
Een duidelijk voorbeeld van de variatie in expressie van HCM!
De onderzoekers die deze test ontwikkelden, hebben altijd gezegd dat er meerdere genen
verantwoordelijk kunnen zijn voor HCM en niet alleen het gen waarop nu getest wordt. Dit kan een verklaring zijn voor
de genoemde resultaten. Een negatief resultaat voor deze HCM DNA-test betekent daarom helaas niet dat zich geen HCM
door een andere oorzaak kan ontwikkelen. Echografisch onderzoek blijft dus noodzakelijk. Men kan zich afvragen in
hoeverre het gen van de huidige test er verantwoordelijk voor is dat zich bij een kat daadwerkelijk HCM ontwikkelt.
Wat daarbij in ieder geval een rol speelt, is het geslacht, immers katers krijgen deze ziekte meestal op jongere
leeftijd en vaak in een ernstige vorm.
Zowel het Amerikaanse laboratorium van dr. Meurs als het Duitse laboratorium Laboklin melden dat ongeveer 35% van
de geteste Maine Coons het nu bekende gen heeft. Dit hoge percentage van potentiële HCM-slachtoffers komt niet
overeen met het huidige aantal werkelijke gevallen. Op de vraag hoe belangrijk deze mutatie is en wat deze precies
inhoudt, kan op dit moment nog niemand een goed antwoord geven. Gezien het voorbeeld van de oudere homozygote kat
houdt het hebben van dit gen niet automatisch in dat een kat niet ouder dan bijvoorbeeld 3 jaar kan worden.
Een beter beeld hiervan kan men pas krijgen over 10 jaar wanneer van een veel grotere groep katten het resultaat
bekend is en we weten wat er met de huidige positieve katten is gebeurd.
Wat te doen als een kat positief is?
Bij een laag percentage positieve katten in een ras is het niet moeilijk het advies te
volgen om alle betrokken dieren uit te sluiten voor de fok. Maar het wordt een heel ander verhaal als dit percentage
op 30% of hoger ligt, volgens dr. Susan Little en Lorraine Shelton, een bekende genetica-expert.
Als namelijk zo’n groot percentage rigoureus uit de fok wordt gehaald, kan dit problemen
opleveren voor de variatie in de genenpoel en is het mogelijk dat andere kwalen de overhand krijgen.
(Lees hierover bijvoorbeeld het artikel Genetisch beheer van raskattenpopulaties van
Ed.J.Gubbels op de site
http://www.gencouns.nl/artikelen-1.html). Geadviseerd wordt dan ook om dit geleidelijk te doen, net zoals men
het PKD-probleem bij de Perzen heeft aangepakt. Namelijk door positieve katten te kruisen met
negatieve en met een negatief kitten verder te gaan.
Bij de Engelse FIFeclub Felis Brittanica heeft men dit als volgt gedaan. Voor alle Perzen en Exotics
(kortharige Perzen) geldt een testregel. Als een van de ouders positief is of ongetest, krijgen alle kittens
een fokverbod. Dit kan pas opgeheven worden als het kitten door een test bewijst negatief te zijn. Op deze manier
zijn fokkers vrij in hun keuze maar worden ze toch gestimuleerd in de goede richting.
Ook dr. Meurs, een van de onderzoekers naar de oorzaak van HCM bij Maine Coons, heeft haar oorspronkelijke standpunt,
dat gevormd was voordat er uitslagen bekend waren, aangepast. Wel adviseert zij om niet te fokken met katten die dit
gen homozygoot, dus van beide ouders, hebben en daardoor aan elk kitten doorvererven.
Dr. Kittleson heeft zijn standpunt om niet met positieve katten te fokken niet gewijzigd.
De Amerikaanse MCBFA (Maine Coon Breeders and Fanciers Association) heeft haar ethische code aangepast die zegt dat
alle aangesloten fokkers hun fokkatten aan alle beschikbare DNA-testen dienen te onderwerpen. Daarbij wordt niet
verboden met positieve katten te fokken, maar mogen deze alleen gebruikt worden om negatieve vervangers voor de
fokprogramma’s te produceren. Er wordt nog geen einddatum gesteld omdat de periode afhankelijk is van de mate
waarin een fokker getroffen is.
Professor Jens Häggström, die verbonden is aan het Pawpeds Healthprogramme, neemt in zijn verklaring een
afwachtende houding aan. Hij vindt dat er meer onderzoek gedaan moet worden naar de resultaten zelf èn bij
een grotere groep katten dan tot nu toe, en wil tot die tijd niet aanbevelen om verplicht te testen, maar hij raadt
het ook niet af. Wel wordt aan degenen die hun kat al via de DNA-test hebben laten testen, verzocht dit resultaat
op te sturen. Hij raadt aan om voorlopig met het fokken of castreren van positieve katten te wachten tot er meer bekend
is, maar adviseert tevens de nakomelingen van DNA-positieve katten ook te laten testen.
Een advies: geef testuitslagen, zowel positief als negatief,
eerst door aan de fokker van de kat! Helaas ervaren veel fokkers slechte uitslagen als een persoonlijke aanval,
terwijl zij zich absoluut niet schuldig hoeven te voelen. Maar zo’n bericht komt extra hard aan als deze
uitslag eerst wereldkundig wordt gemaakt op diverse mailinglijsten en de fokker hierover door anderen wordt
aangesproken, terwijl hij/zij nog van niets weet. Bij een positief resultaat krijgt de fokker het signaal dat
in ieder geval een van de ouders positief is, zodat hij maatregelen kan treffen. Als met de betrokken kat gefokt
is, is het verstandig ook de eigenaren van de kittens te benaderen. Doe dit in ieder geval als er met kittens
gefokt gaat worden.
Keuzes
De RMC kan u niet verplichten het DNA van uw katten te laten testen, maar de
werkgroep Fok en Advies raadt u wel dringend aan om dit te doen.
Als u helemaal niet test, weet u in ieder geval niets en bestaat de mogelijkheid dat u positieve partners met
elkaar kruist, waardoor alleen maar positieve kittens kunnen ontstaan, afhankelijk of de partners
homozygoot (++) of heterozygoot (+ -) zijn. Dat lijkt in ieder geval geen gezonde zaak en kan voorkomen worden.
Voor alle duidelijkheid laten we hier nog even in een schema zien wat de resultaten zijn van de mogelijke kruisingen,
het maakt daarbij niet uit welke partner een kater of een poes is:
Uit 2 homozygoot positieve ouders (+ +) komen alleen maar positieve (+ +) kittens
|
Positief + + |
Positief + + |
+ + |
+ + |
+ + |
+ + |
Uit 2 negatieve ouders (- -) komen alleen maar negatieve (- -) kittens
|
Negatief - - |
Negatief - - |
- - |
- - |
- - |
- - |
Uit 2 heterozygote positieve ouders (+ -) heeft u kans op 25% homozygoot
positieve (+ +)kittens,
50% heterozygoot positieve (+ -) kittens en 25% negatieve kittens(- -), dus in totaal 75% positief!
|
Heterozygoot + - |
Heterozygoot + - |
+ + |
+ - |
+ - |
- - |
Uit 1 homozygoot positieve(+ +) ouder en 1 heterozygote ouder (+ -) komen alleen
maar positieve kittens,
homozygoot (+ +) of heterozygoot (+ -)
|
Positief + + |
Heterozygoot + - |
+ + |
+ + |
+ - |
+ - |
Uit 1 homozygoot positieve(+ +) ouder en 1 negatieve ouder (- -) komen alleen
maar positieve kittens,
heterozygoot (+ -)
|
Positief + + |
Negatief - - |
+ - |
+ - |
+ - |
+ - |
Wij hopen dat hiermee duidelijk is dat het niet zinvol is om met een
homozygoot positieve ouder te fokken omdat hiermee de weg om dit gen er uit te fokken veel langer duurt.
Kruis dus een heterozygote ouder uitsluitend met een negatieve ouder!
|
Heterozygoot + - |
Negatief - - |
<+ - |
+ - |
- - |
- - |
Hieruit komen 50% positieve kittens, heterozygoot (+ -)
en 50% negatieve kittens (- -)
Vormen de kosten een probleem, begin dan in ieder geval met de kater te laten testen en daarna
de volgende katten. Neem voorlopig geen overhaaste stappen, zoals onmiddellijk castreren, zolang er niet meer bekend is over
wat de gevolgen zijn van de aanwezigheid van dit gen.
Veel fokkers zijn (begrijpelijk) eerst met de DNA-test begonnen bij de katten waar zij nu mee
fokken. Om een goed beeld te krijgen, zouden ook katten waar niet meer mee gefokt wordt, getest moeten worden.
Vooral van oudere katten is het van belang te weten of zij dit gen hebben en hoe hun kwaliteit van leven is. Dit laatste
in de zin van hoe oud zijn zij inmiddels en hebben zij HCM ontwikkeld? Het is heel belangrijk dat bekend is in welke mate
dit gen voorkomt en ook welke invloed de positief geteste katten hiervan ondervinden om te weten hoe wij met
de uitslag van de DNA-test om moeten gaan.
Het blijft te allen tijde de eigen verantwoordelijkheid van de fokker welke beslissingen hij/zij
neemt en wat de consequenties daarvan zijn. Gebruik de komende tijd om goed na te denken wat u wilt gaan doen met uw
fokprogramma als uw katten (deels) positief blijken te zijn. Is het mogelijk om over te schakelen op een nestgenoot of
nakomeling? Wat vertelt u straks uw kittenkopers? Veroordeel geen andere fokkers die beslissingen nemen waar u niet achter staat.
Iedere persoonlijke situatie is anders. Belangrijk is dat er over nagedacht is. Bent u zelf in de gelukkige positie dat al
uw katten negatief zijn, kijk dan of u daarmee iets voor een ander fokprogramma kunt betekenen.
Alle testuitslagen kunnen worden opgenomen op de homepage van de RMC.
Stuur hiervoor een kopie van de originele testuitslag naar Lia van Reenen. Voor opname van uitslagen op de
Pawpedssite gelden speciale voorwaarden (zie aldaar). Voor wat betreft HCM kan de uitslag van het echografisch onderzoek
alleen opgenomen worden, indien die is uitgevoerd door een van de aangesloten specialisten. Men moet vooraf, dus voordat
de uitslag bekend is, toestemming geven voor publicatie en de kat dient gechipt en gecontroleerd op de chip te zijn.
De HCM DNA-test is nog niet in het healthprogramme opgenomen maar men wil wel graag de uitslag ontvangen, met vermelding of
deze wel of niet gepubliceerd mag worden en of de kat ook al een echo heeft ondergaan met nadere info, omdat men deze
gegevens voor onderzoek in breder verband wil gebruiken.
Op de homepage van de RMC en hier
staan een bijgewerkte lijst met testadressen met betrekking tot HCM en PKD-onderzoek via echo,
DNA-testen voor HCM, Colourpoint en SMA, het onderzoek op doofheid bij witte katten (Baertest) en op HD.